terug naar:
economie
en loon, een handleiding of naar
inhoud
een
nieuw kabinet, maar wie heeft de macht 51
topambtenaren bepalen de marges van de regering
In de aanloop naar de verkiezingen in 2010 deden zich
twee opmerkelijke dingen voor:
1.
Topambtenaren mogen bepalen waar bezuinigd kan
worden en
voor hoeveel.
2.
Kiesverenigingen onderwerpen hun plannen
aan de
beoordelingscriteria
van ambtenaren.
1.
Nog voordat de opdracht zonder enige
maatschappelijke sturing formeel binnenkwam, had de ambtelijke studiegroep
begrotingsruimte alles al klaar liggen. Uiteraard zoals de
secretarissen-generaal al heel lang de kaders voor de regering willen
stellen. Daarbij stuurden de topambtenaren aan op stelselwijzigingen die
door de politici òf niet herkend zijn, òf stilzwijgend zijn geaccepteerd.
Zoals stelselwijzigingen in de
zorg,
het openbaar bestuur, exploitatie van sociale
woningbouw, in ontslag en werkloosheidregelingen, toelating tot onderwijs,
financiering van verkeer op de weg en het water; maar de aanschaf van de
JSF en de
kosten van militaire bondgenootschappen werd niet ter diskussie gesteld,
evenmin als
het woud aan belastingvrijstellingen.
Het voorgegeven motief voor de
stelselwijzigingen was het doorvoeren van
boekhoudkundige bezuiniging, niet de
verbetering van overheidsdiensten en helemaal niet de
voorzieningen voor het gros van de bevolking.
Toen de kiesverenigingen daarna in verkiezingstijd
zonder uitzondering voor miljarden aan bezuinigingen voorstelden, hadden
de topambtenaren duidelijk de toon gezet.
2.
De grootste kiesverenigingen onderwierpen zich
vervolgens vrijwillig aan de triviale, ambtelijk gestuurde cpb
uitgangspunten en rekenmodellen. Sterker nog, die kiesverenigingen
omarmden het cpb oordeel als scheidsgericht. Ze ontleenden er hun gelijk
aan en gebruikten het oordeel om concurrerende kiesverenigingen
belachelijk te maken. En hadden kennelijk niet in de gaten dat zo de
uitgangspunten van de topambtenaren klakkeloos werden aanvaard.
conclusie
topambtenaren hebben het
technokratisch kader gesteld waarbinnen
de
komende regering zich mag
bewegen,
de kiesverenigingen zijn daar vol ingestonken,
een beginselloze
en gemakzuchtige regering wordt een snoepdoos
voorgehouden.
Deze omdraaiing van de bestuurlijke
aansturing is het gevolg van een opeenvolging van kort durende, politiek
zwakke coalitieregeringen, waardoor technokratisch ingestelde
topambtenaren van hun ministers sluipenderwijs veel ruimte kregen. En die
dus ook grepen.
|
|
1 |
eerst zijn er
verkiezingscampagnes |
|
2
|
daarna worden de
stembussen gevuld |
|
3
|
vervolgens gaan
kiesverenigingen onderhandelen |
| 4 |
en daarbij is het de
wet van de sterkste |
vrij naar
© Goscinny
|
Alleen een beginselloze
bestuurder laat zich door topambtenaren of een studiegroep
begrotingsruimte aansturen.
Een
aantal bezuinigingsopties van de studiegroep onder voorzitterschap van de
Thesaurier Generaal Ronald Gerritse, met topambtenaren van de ministeries
van Financiën, de Nederlandse Bank, Economische Zaken, Algemene Zaken,
Sociale Zaken, Volksgezondheid, Binnenlandse Zaken en het Centraal Plan
Bureau
| wonen
|
€
2,5 mrd
|
stelsel
wijziging |
huursubsidie omlaag,
koopkracht 2% tot 6% achteruit
huurverhoging in de niet
geliberaliseerde sektor bij een inkomen hoger dan € 33.000
belasting op de woningcorporaties |
|
werkloosheid
|
€ 0,9
mrd
|
stelsel wijziging |
| ontslagvergoeding
maximaal half jaarsalaris |
| WW maximaal voor 1
jaar |
|
meer werkzoekenden
|
€ 4,0
mrd
|
stelsel wijziging |
|
minimumloon 10% omlaag |
| bijstandsuitkering
10% omlaag |
| uitkeringen voor 4
jaar ontkoppelen van loonstijging, 11% achterstand |
|
ziekenhuiszorg
|
€ 6,3
mrd |
stelsel wijziging |
| eigen risico van €
150 naar € 775 |
|
verpleegzorg
|
€ 4,0
mrd |
stelsel wijziging |
|
schrappen van bestuurslagen
|
€
4,2 mrd |
stelsel wijziging |
|
minder kindregelingen
|
€ 1,8
mrd
|
stelsel wijziging |
|
verslechtering kwaliteit en toegang onderwijs
|
€ 5,1
mrd
|
stelsel wijziging |
klassen vergroten
snoeien in mbo studiepakketten
snoeien in het aantal VO vakken
leenstelsel in plaats van een basisbeurs
inkomens afhankelijke bijdrage van ouders
kinderaftrek boven 18 jaar afgeschaft |
|
|
|
| minder innovatie- &
onderzoek subsidie
|
|
€ 0,4
mrd |
|
|
minder energie- & klimaatubsidies
|
|
€ 0,4
mrd |
|
|
beprijzing auto-, spoor-, en waterwegen |
|
€ 1,7
mrd |
stelsel wijziging |
| |
|
|
|
|
Totaal
|
|
€
31,3 mrd |
|
Kortom, koopkracht
achteruit en meer werkzoekenden, zodat de lonen gedrukt worden.
Grotere armoede dus.
mei 10
Lees hieronder over eerdere signalen dat topambtenaren
beroepshalve menen de staat doelmatiger te kunnen besturen.
ga door naar: (40
verslaafd aan loonmatigen)
een kabinet regeert, maar wie heeft de staatsmacht
PvdA buigt door
Begin april 2003 werd gestopt met het in elkaar flansen van
een
regering CDA / PvdA.
Het waarom werd verdoezeld.
Toch hadden de partijen bijna
alle eisen van de secretarissen-generaal
binnen het Centraal Economisch Comité
CEC, CPB, de Nederlandse Bank,
werkgroepen van het Ministerie van Financiën, VVD en OESO naadloos overgenomen.
Dus: loonmatiging, €15 miljard bezuinigen en sluitende
staatsbegroting
in de toekomst.
O ja. En de ontkoppeling die niet zo mocht heten.
Ontkoppeling van uitkeringen en lonen.
Grote Truc:
Uitkeringen mogen niet meer
dan 1% per jaar stijgen, ook al kan het koopkrachtverlies best hoger uitvallen.
Als de lonen nou ook maximaal 1% zouden stijgen per jaar, dan bleef de
koppeling in stand.
Maar zouden de lonen harder stijgen, dan werd er vanzelf
ontkoppeld,
omdat de uitkeringen hoe dan ook maar 1% vooruit mogen gaan.
PvdA akkoord. CDA niet.
Van CDA mochten de markt cao’s wel 1,5% of zelfs 2%
vooruit, vanwege de bijbehorende belasting inkomsten voor de staatsbegroting
van €1 miljard.
En voor 2007 kwam de CEC op haar rekenkladje op een sluitende begroting uit.
De ambtenaren en trendvolgers? Ja, hun lonen werden wel op 1%
gehouden, want dat zijn onkosten in de staatsbegroting.
En dus koppelde CDA de
uitkeringen aan de overheidssector.
De PvdA had liever de gevolgen van de 1% regeling voor
zich uit geschoven. Moest nu wel openlijk aan de marktsector koppelen. En
verloor zo zijn onderhandelingspositie.
Een raar verhaal? Nee hoor, op een onbewaakt moment in
juni verklaart
minister De Geus van SZ dat de ontkoppeling van de uitkeringen
niet zijn zaak is. Wel die van de vakbonden en ondernemers:
als de markt cao’s
bij of onder de +1% blijven, is er niets aan de hand. Komen ze hoger uit , dan
zijn zij ook verantwoordelijk voor de ontkoppeling.
PvdA eruit, Zalm erin
Omdat de PvdA alle wensen
al geslikt had, kon ze ook geen bedreiging
meer vormen voor eenzelfde verbond van CDA / VVD met nagenoeg
hetzelfde
akkoord.
Dus loonmatiging, €15 miljard bezuinigen, sluitende staatsbegroting op
termijn
en de ontkoppeling. Eind maart drong VNO-NCW nadrukkelijk
aan op ‘meer economie,
minder sociale zekerheid’, en
‘minder rechtspositie’ voor het werkvolk. Daar overheen riep de OESO -zoals
gewoonlijk- op tot loonmatiging.
Is er dan na 57 jaar geen
behoefte meer aan een
PvdA in de regering, die in ruil daarvoor de vakbeweging
in toom houdt?
Nee, niet nodig.
24
werkgevers en centraal akkoord
wie staat er aan het roer
De vorige kongsi van CDA/VVD (Van
Agt / Wiegel) eindigde in 1981
met een
tekort van meer
dan 10% van het bbp op de staatsbegroting, een enorme
staatsschuld dus.
Ook politiek verwante ondernemers hadden er een potje van gemaakt. Enkele grote bedrijven waren failliet gegaan: OGEM,
Scholten-Honig, Bruynzeel; CLN, de voormalige Slavenburg Bank, stond op springen;
RSV was al eerder door ingrijpen van de staat in een niet te dempen
subsidieput veranderd; aanhoudend gebrek aan
strategische oriëntatie
bij de staatsdeelnemingen Fokker en Hoogovens.
Wie nam toen het politieke roer
over?
Mis.
De nieuwe machthebbers waren de secretarissen-generaal van de ministeries, verenigd binnen de CEC. Deze lieden
dwongen loonsverlaging van 4% af voor het
aan hen overgeleverd overheidspersoneel.
(36
cao overheid)
Aansluitend
werd in
de marktsector
een overeenkomst tot loonstagnatie afgesloten
tussen ondernemers
en de latere commissaris bij
Koninklijke Olie, de heer Kok, toen nog voorzitter
van de FNV centrale.
(5
loon en inflatie) Een solidariteitsoffer heette die operatie.
Dat was toen, nu ruim
twintig jaar verder, is alles anders.
Mis.
Nog eind april 2002 eisten 13 secretarissen-generaal
een nieuw platform voor
politieke strategie. Direkt onder
de premier als dekmantel, zullen vijf van hen
het beleid in handen krijgen. Ook deze bestuurlijke technokraten waren de
compromisvolle zoethouderij van Paars-2 beu. Maar zoals dat gaat bij burokraten: ze voeren vooral een stammenstrijd vanuit hun eigen burchten. Dus kunnen niet-verkokerde Nederlanders er geen heil van verwachten.
Toch, het zijn deze lieden die het
staatsapparaat draaiend houden.
Daardoor bepalen zij bij politieke zwakte van de
parlementaire organen de nationale gang van zaken op hun deelterreinen. Die
mogelijkheid deed
zich al binnen
een halfjaar voor, toen de regering van CDA/VVD
-aangevuld met enkele uitzendkrachten als minister- zichzelf verstrikte in
onbenulligheden.
En weer, begin december 2004,
grijpt de CEC in. Met een ongevraagd advies dringt ze bij de regering aan op een hardere lijn om de resten van de verzorgingsstaat op te ruimen.
De centralistische CEC gruwt van de ruimte die SER en Stichting van de Arbeid is gelaten om de arbeidsvrede te redden.
(27 nieuwe
cao ronde)
Niemand mag denken dat de economie
de komende 40 jaar een ongestuurde ontwikkeling heeft. Een recente CPB studie kon zo uitgelegd worden. Nee, er moeten snel offers gebracht worden. Hoe dan ook. De gangmakers van de CEC
zijn de secretarissen-generaal van EZ, Financiën en Soc.Z, de president van DNB en de directeur van het CPB.
wie trekt aan de touwtjes
Opmerkelijk is dat ook de parlementaire partijen zelf zich toenemend afhankelijk maakten
van financieel-economische hobbyisten. Om er een paar te
noemen: Zalm, ex-directeur CPB en ex-minister van financiën onder Kok. Bos was als ex-staatssecretaris
financiën een leerling van Zalm, onder auspiciën van
Kok en belasting hobbyist Vermeend. Financiële technokraten hebben alle ruimte
gekregen om de grenzen van het mogelijke te bepalen. En de georganiseerde
ondernemers. Want wie coördineerde bij het
CDA bijvoorbeeld het partijprogram 2002?
Jan Michiel Hessels,
in zijn overige
tijd bezoldigd netwerker voor het Rijksmuseum, ziekenhuis Haaglanden en
natuurlijk ook voor KBB/Vendex, Barnes&Noble, Fortis, Philips, Laurus,
Euronext,
Heineken, Schiphol en het vroegere Vopak.
Wie doet de politieke strategie en selectie voor het CDA?
Herman Wijffels,
in
een vorig leven nog voorzitter van de Rabo Bank,
inmiddels al jaren voorzitter
van de SER, dus spin in het web van de
staatsdienst tot gladstrijken van de
tegenstelling tussen kapitaal en arbeid.
Het
partijprogram voor 2003 van de VVD werd gecoördineerd door
Piet Korteweg, ooit
10 jaar lang Thesaurier bij Financiën, tot voor kort voorzitter van de
beleggingsgroep Robeco,
huidig toezichthouder bij Pensioen- en
Verzekeringskamer,
Centraal Bureau Statistiek en De Nederlandse Bank.
Bij
de informatie duikt zowaar een vooraanstaand lid van de CEC als
vertrouwenspersoon van het CDA op. De gehechtheid van
Rein Jan Hoekstra aan de
bestaande overheidsinstellingen is spreekwoordelijk. Groot geworden met verbeten Koude Oorlog propaganda gelooft hij hartstochtelijk in de
Geleide Democratie,
inclusief het op voorhand uitsluiten van politiek andersdenkenden. Als
voorstander van werkkampen
voor de opvoeding van probleem jongeren, beschouwt
hij zichzelf als maatschappelijk vooruitstrevend.
gebrek
aan maatschappelijke oriëntatie
ga door naar:
(40 loonmatiging als
verslaving) dec-04
|